Raboš, drevni kalendar naših predaka koji je služio i za računanje

0
1365

Primere pisanja sa desna na levo i bustrasedonskog pisanja nalazimo u Rabošu, jedinstvenom sačuvanom slovenskom kalendaru i računskoj knjizi sa znakovima i crtežima („crtama i rezama“) urezanim u drvetu različite debljine i oblika.

Još je Crnorizac Hrabar (H vek) navodio razliku između dva načina pisanja kod Slovena: prvom, kojeg je nazivao pisanje „čertami i rezami“ i drugom kojeg je podvodio pod naziv „pisanje tuđinskim pismom“, bilo da se radi o grčkom ili latinskom pismu.

Raboš iz sela Gilan, Srbija, Enciklopedija slovenske filologije 1911.
Raboš iz sela Gilan, Srbija, Enciklopedija slovenske filologije 1911./Rasen.rs

Reč „raboš“ ima više značenja:

1. urez, rez (kao u njemačkom das Kerbholz, kerben – staviti na raboš),

2. zarez kao znak (npr. na uvu svinje),

3. račun,

4. pamet.

Raboš kalendar na komadu keramike, Plovdiv, Bugarska
Raboš kalendar na komadu keramike, Plovdiv, Bugarska/Rasen.rs

Drugi nazivi za raboš su rabuš, rovaš, revaš, rvaš, rovka riza, zariza, roska, rozga, rozaljka (Srbija, Dalmacija, Bosna i Hercegovina), četula. (Bugarska), robus (Istočna Srbija).

Rozaljkom se naziva izrađeno drvce kojima se služe čobani, zbog toga što je rozano, odnosno ispisano. Rozaljka može biti i molitveni raboš po kojem starci i starice prebiru molitve. „Malene raboše nosili su ljudi u ruci, držali u džepu, za pasom, u torbaku, u njedrima itd., a velikim štapom bi se štapali.“

Pročitajte i  JEDAN JE BIKOVIĆ! Sav svoj honorar od snimanja "Košara" ustupiće porodicama poginulih vojnika!

Sistem raboša

Na rabošu su se znaci rezali s desna na levo, odnosno počinjalo se sa vrha raboša, pa se išlo ka ruci koja ga drži. Sistem je bio sačinjen od sedam znakova za brojeve od 1 do 1000 i dodataka: tačke, prave i kose linije i krsta, koji su mogli biti neizrezani i izrezani.

Tačka je označavala broj jedan (.=1),

Pravo podrezana a neizrezana crta označavala je broj 5 (I=5).

Pravo podrezana i izrezana crta označavala je broj 10 (I=10)

Koso podrezana i neizrezana crta označavala je broj 50 (/=50)

Koso podrezana i izrezana crta označavala je broj 100 (/=100)

Podrezan a neizrezan krst označavao je broj 500

Podrezan a izrezan krst označavao je broj 1000

Drevni kalendar

Raboš je bio prvi pisani kalendar koji je služio za beleženje važnih pojava i događaja u godišnjem solarno-lunarnom kalendarskom ciklusu (ravnodnevice, dugodnevice, kratkodnevice, različiti praznici). Zbog svoje velike praktičnosti raboš je bio široko rasprostranjen i u narodu koristio do skorašnjih vremena. a je bio sve do početka dvadesetog veka. Raboš se nameštao prvog uštapa (punog meseca) posle kratkodnevice.

Pročitajte i  Ovako je Sergej Jesenjin govorio o Americi: U najvećoj modi je gospodin dolar, a za umetnost im se fućka...

Raboš koji je imao ulogu kalendara, odnosno služio za računanje vremena sastojao se od jedne duže deblje gredice sa četiri brida pravilno podeljena na tri dela – oni su predstavljali mesece u godini. Po ivicama i stranicama urezivane su oznake za dane; one jednostavne označavale su obične dane, a posebne oznake označavale su bitne praznike. Drveni kalendari bili su deo opreme balkanskih čobana, koji su duže vreme u godini boravili sa stokom na planinskim pašnjacima.

Kalendari su se čitali bustrafedonski, prvi red s desna na levo, drugi s leva na desno, treći s desna na levo itd. Ovo pismo je dokaz kulturnog i istorijskog razvoja Slovena, nezavisno od vizantijsko-rimskog uticaja.

Računanje na Raboš

Jedna od uloga raboša bila je da pomaže pamćenju brojeva, prilikom novčanih ili nekih drugih dogovora. Ispisivan je na drvetu i korićen za sporazumevanje, a u smislu drvene daščice zabeležen je i deminutivni naziv rovašica (tessercula, tessera)

Pročitajte i  Stavite ovo u saksiju i cveće vam nikad više neće uvenuti: Genijalan, a tako jednostavan trik

Osim što su bili narodni način za računanje vremena, raboši su korišteni i kao sredstvo za utvrđivanja dugova („računanje na raboš“), odnosno, bili su dnevna računska knjiga u kojoj su se beležila sva primanja i izdavanja u toku dana.

image009-1

Dve drvene pločice, jedna za poverioca, a druga za dužnika, zarezivale su se tako da predstavljaju dopunu jedna drugoj. Kada bi dug bio izmiren, pločice su uništavane. Kalendari su se čitali bustrafedonski, prvi red s desna na levo, drugi s leva na desno, treći s desna na levo itd. Ovo pismo je dokaz kulturnog i istorijskog razvoja Slovena, nezavisno od vizantijsko-rimskog uticaja.

Iako je ovu primarnu ulogu raboša zamenio trgovački blok i danas se često čuju osvetničke uzrečice „Metnuću te na raboš!“ i „Zapisaću te na raboš!“ u značenju „Dobro sam te pribeležio!“ ili „Dobro ću ti upamtiti!“

Dalibor Drekić/Rasen.rs

Inicijalizacija u toku...

POSTAVI ODGOVOR

molimo unesite svoj komentar!
ovdje unesite svoje ime